Apstrakt: Ovaj rad ima za cilj da objedini važne socijalno-psihološke naučne doprinose u vidu prepoznavanja i definisanja onih oblika seksizma koji najčešće nisu prepoznati kao seksizam. Iako su danas sadržaj i način ispoljavanja seksizma promijenjeni, a nekadašnje forme rodne diskriminacije postale društveno neprihvatljive, to ne znači da je seksizam nestao. Suptilne forme seksizma nisu prepoznate kao seksizam, pa se ne tumače kao štetne i problematične. I dalje je samo onaj tradicionalni, otvoreno negativni seksizam prepoznat, osuđen i kritikovan. Moderni seksizam, neoseksizam i benevolentni seksizam u današnje vreme su veoma zastupljeni oblici seksizma i predstavljaju ozbiljnu prepreku ka dostizanju rodne ravnopravnosti. U ovom radu će posebna pažnja biti posvećena benevolentnom seksizmu koji, uz pomoć svog pozitivnog tona, iznova potvrđuje tradicionalne rodne uloge. Prikazaćemo istraživanja koja pokazuju na koji način benevolentni seksizam negativno utiče na rodnu ravnopravnost, kao i istraživanja koja skreću pažnju na razloge zbog kojih same žene prihvataju ovu vrstu seksizma.
Feministička ekonomija u razvoju: mit ili alternativa
Tatjana Đurić Kuzmanović
Apstrakt: U radu se objašnjava uloga i značaj rodnosti i rodnih režima u analizi odnosa u privatnoj i javnoj sferi između žena i muškaraca iz perspektive feminističke razvojne ekonomije, sa fokusom na tradiciju heterodoksnih škola ekonomije. Prate se tri ključna trenda koja se odnose na: metodologiju i indikatore u feminističkoj ekonomskoj analizi, ekonomiju staranja i rodnu analizu budžeta. Činjenice, uzroci i posledice rodnih nejednakosti u ovom tekstu analiziraju se i objašnjavaju u tri međusobno povezana ekonomska domena u kojima preovlađuju različiti odnosi između žena i muškaraca: u ekonomiji staranja, na tržištu i u državi. Objašnjavaju se četiri ključne komponente feminističke razvojne ekonomske analize: mapiraju se i definišu osnovni pojmovi rodne metodologije i rodno osetljivi pokazatelji; raspravljaju se ključni modeli sticanja i raspodele resursa unutar domaćinstva; markiraju se ključni pojmovi i dileme ekonomije staranja, i predstavljaju se osnove rodno senzibilisane ekonomske politike i jedan od njenih instrumenata, rodno budžetiranje. Definisanje rodno senzibilisanih ciljeva od strane kreatora ekonomske politike i razvijanje urodnjenih rodnih politika, mehanizama i indikatora jesu neophodni koraci u kreiranju i ostvarivanju vizije drugačijeg, ravnopravnijeg, humanijeg, pravednijeg i održivog privrednog i društvenog razvoja nacionalnih ekonomija i svetske ekonomije u globalu, kao i društva u kome su žene i muškarci strateški partneri.
Ključne reči: feministička razvojna ekonomija, modeli alokacije, resursi u domaćinstvu, ekonomija staranja, rodno osetljiva ekonomija, rodno budžetiranje
Problem siromaštva i socijalne isključenosti za žene sa iskustvom nasilja u partnerskom odnosu
Tanja Ignjatović
Apstrakt: Žene koje su izložene nasilju u partnerskom odnosu, a posebno kada donesu odluku da iz njega izađu, postaju u većoj meri zavisne od socijalne i materijalne pomoći. Čineći taj korak, one su u visokom riziku od siromaštva i socijalne isključenosti. Analize potvrđuju da ekonomska kriza i smanjenja u javnoj potrošnji evropskih država imaju znatno veće posledice po žene. Takođe, uz pogoršanje položaja na tržištu rada, one su angažovane u ublažavanju negativnih posledica (re) privatizacije brige o drugima, što uslovljava vraćanje na tradicionalne uloge polova. Analiza situacije u Srbiji pokazuje iste trendove. Zakonska i strateška regulativa u nedovoljnoj meri prepoznaje žene i marginalizovane grupe žena kao subjekte prava, a nedostaje i koherentan okvir za njenu primenu i praćenje efekata primene. Integracija i povezivanje usluga iz različitih sektora (socijalna zaštita, obrazovanje, zapošljavanje, stanovanje, zdravlje) trebalo bi da pruži odgovor na složene potrebe siromašnih i socijalno isključenih žena, kao i žrtava nasilja. Ostaje pitanje da li ove „društvene popravke” doprinose rešavanju problema i temeljnoj promeni u društveno-ekonomskom sistemu ili (samo) lakšem podnošenju siromaštva.
Reproduktivno ponašanje u svetlu četiri ključna ekosistemska faktora uticaja
Nada Polovina
Apstrakt: Analiza fenomena reproduktivnog ponašanja u ovom radu ima za cilj da istakne složenost teme i značaj multidisciplinarnog pristupa njenom sagledavanju i kreiranju politika delovanja u ovom domenu. Tema je razmatrana u skladu sa sistemskim pristupom u nauci koji naglašava celovitost i međupovezanost različitih nivoa sistema/konteksta (mikro, mezo i makro nivo) u okvirima date životne realnosti i opazivih ponašanja pojedinaca, porodica i grupa. U duhu ovog pristupa i u skladu sa postavljenim ciljem, fenomen reproduktivnog ponašanja prvo se tematski pozicionira u mreži različitih ekosistemskih faktora uticaja a za detaljniju analizu se izdvajaju četiri disciplinarna okvira koja nude i četiri pristupa razmatranju reproduktivnog ponašanja. Reč je o demografskom pristupu (pitanja dinamike populacionog rasta i opadanja, strukture reproduktivno aktivnog stanovništva i slično), sociološkom pristupu (pitanje uslova društvenog života i normi koje opredeljuju preferirane životne stilove), psihološkom (motivacija za roditeljstvo, odnos pojedinca prema sopstvenoj seksualnosti i ulozi pola) i feminističkom pristupu razmatranju teme. Rad ukazuje na to da su granice između ovih disciplinarnih okvira često fluidne a preklapanja brojna, kao i to da se među njima stvaraju specifične spone.
Apstrakt: U ovom radu biće pokazano kako informativni mediji u Srbiji, kroz rodnu strukturu na nivou produkcije, oslikavaju rodnu neravnopravnost koja postoji u društvu i na taj način obezbeđuju da se ona bitno ne menja ni na nivou reprezentacije. Rad je zasnovan na istraživanju novinarske zajednice u Srbiji u periodu od juna 2010. do jula 2012. godine i sekundarnoj analizi drugih objavljenih istraživanja u oblasti medija i predstavlja doprinos boljem razumevanju problema rodne neravnopravnosti u novinarskoj profesiji u Srbiji. Iako se svi dosadašnji nalazi ne mogu generalizovati, oni svakako upućuju na glavne probleme i mehanizme. Unutar samih medijskih organizacija, od pozicije vlasnika i menadžera, preko rodnog sastava redakcije, izbora tema, sagovornika i načina izveštavanja o određenim temama od javnog značaja, mediji održavaju određenu sliku rodnih uloga. Fokus je stavljen na informativne medije i redakcije, jer se upravo na tom mestu – gde novinarstvo potvrđuje svoju društvenu odgovornost i profesionalne ciljeve – očitava poseban oblik „normalizacije” diskriminacije u medijskoj reprezentaciji žena koje rade u medijskoj industriji, preko njihovih sagovornica, do publike čija su životna iskustva ostala van novinarskih sadržaja. Na taj način se i društvena uloga žena u njihovim zajednicama ograničava na patrijarhalne obrasce, a njihov doprinos minimizira.
Ključne reči: novinarstvo, rodne razlike, medijska reprezentacija, feminističke medijske studije
Apstrakt: U tekstu se razmatra trend u kreiranju javnih politika koje treba da utiču na odnos između uspostavljanja i/ili konstantnog ugrožavanja međunarodnog mira i bezbednosti, s jedne strane, i položaja i prava žena, s druge strane. Početak rada na ovoj problematici često se simbolički vezuje za usvajanje Rezolucije Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija 1325 –žene, mir i bezbednost (RSBUN 1325). Njenim usvajanjem 31. oktobra 2000. godine, Savet bezbednosti, prvi put u istoriji, formalno je prepoznao posebne oblike nasilja nad ženama u oružanom sukobu i jedinstvene uloge žena u očuvanju i izgradnji mira. Iako su se mandati Ujedinjenih nacija u drugoj polovini dvadesetog veka bavili nekim od pitanja koja su se odnosila na žene, mir i bezbednost, tek RSBUN 1325 stavlja specifične životne potrebe i različite uloge žena u diskurs najvećih bezbednosnih sistema na svetu. Sadržaj rada treba da ukaže na događaje koji su prethodili ovom istorijskom pomaku u borbi za rodnu ravnopravnost, i na značaj koji će pomenuta rezolucija imati u budućnosti.
Protofeminizam u kolonijalnom Meksiku: Huana Ines de la Kruz
Nenad Knežević
Apstrakt: Autor predstavlja meksičku književnicu i katoličku redovnicu Huanu Ines de la Krus, ukazujući, pored biografskih podataka, na neka od mesta u njenim sačuvanim tekstovima koja sadrže primere zalaganja za pravo žena na obrazovanje i intelektualnu delatnost iz ranog modernog doba, kao i ideje u vezi s rodnim konvencijama koje su bitno odudarale od vremena u kome je živela. S obzirom na eklektičan karakter tih dela, ovde je ukazano na nekoliko primera iz njene poezije i komediografije, da bi posebna pažnja bila posvećena dvama polemičkim tekstovima protofeminističkog karaktera. Pojmom „protofeminizam” autor se služi kako bi napravio distinkciju između feminizma u užem smislu, kao organizovanog pokreta od 19. veka nadalje, i različitih izolovanih pojava tokom ranijih perioda, a koji su, kao rani primeri zalaganja za prava žena, od značaja za feminističku istoriografiju.
Ključne reči: Huana Ines de la Krus, protofeminizam, Meksiko, barok, ženski monasticizam
Mogućnost postojanja ženskog pisma u muzici: neki primeri iz Srbije
Adriana Sabo
Apstrakt: U radu se razmatra koncept ženskog pisma koji je među prvima teorijski eksplicirala Elen Siksu krajem sedamdesetih godina prošlog veka. Odnoseći se, pre svega, na književnost a zatim i na druge umetnosti, ono se javlja kao vid prožimanja umetničkih i aktivističkih delovanja. Njime autorke nastoje da problematizuju svoj položaj u patrijarhalnom društvu verujući da je moguće napisati književno delo čiji će jezik, struktura i tematika, između ostalog, direktno proizlaziti iz ženskog iskustva, seksualnosti, želje itd. Na sličan način u radu je dat pokušaj razmatranja mogućnosti postojanja ženskog pisma u muzici. Prikazane su kompozicije Sounds of Mama Duna Dragane Jovanović, Ona Ivane Stefanović, Confessions Milice Paranosić, Bourgeois Svetlane Maraš i Beli grad Katarine Miljković kao dela koja nude bolji uvid u razumevanje problematike ženskog pisma u muzici i načina na koji je rod u njoj tretiran. Tim pristupom se otvaraju neka od važnih pitanja za emancipaciju žena u našoj zemlji, a koja su u vezi sa umetničkom muzikom.
Strategije kiberfeminizma: feminizam na društvenim mrežama u Srbiji
Zorana Antonijević
Apstrakt: Od industrijske revolucije do danas tehnološki razvoj utiče na opšti društveni razvoj, uslove života, kao i na društvene teorije i prakse. Od značajnih farmaceutskih otkrića, do pojave novih sredstava komunikacije i transporta, tehnološka dostignuća menjala su načine mišljenja i delovanja, poslovne, prijateljske, pa i seksualne odnose. Nove tehnologije, posebno pojava interneta, a zatim i društvenih mreža kao što su Fejsbuk (Facebook) i Tviter (Twitter), imale su dramatičan uticaj i na prakse feminizma. Rad se bavi vezom između feminizma i savremenih tehnologija, definisanjem teorijskog okvira i praksom kiberfeminizma (cyberfeminism) i njegovim uticajem na savremenu feminističku praksu i teoriju. Dat je i kratak osvrt na kiberfeminističke prakse u Srbiji, posebno one koje doprinose širenju feminističkih ideja.
Ključne reči: feminizam, kiborg, kiberfeminizam, društvene mreže
Apstrakt: U radu se analizira Zbornik u čast Svenki Savić: diskurs i diskursi koji je 2010. godine priredila Vera Vasić, tako što se interpretativnim metodom ispituju idejni aspekti radova objavljenih u zborniku. Okvir rada predstavlja analiza paradigme savremene teorije jezika i diskursa, na materijalu zbornika Diskurs i diskursi. Uz to, posebna pažnja posvećena je teorijskoj praksi Svenke Savić i njenom doprinosu razvoju moderne lingvistike i analize diskursa.
