Apstrakt: Ovaj rad se bavi promišljanjem političke moći kao jednog od centralnih pojmova za bilo koji pokušaj razumevanja politike. Cilj rada je da ukaže na ograničenja klasičnih shvatanja moći, koja moć izjednačavaju sa dominacijom i posmatraju je kao svojinu koja se koristi kako bi se bilo javno i otvoreno ili prikriveno nametnula sopstvena volja. U tom cilju rad polazi od konceptualizacija moći Hane Arent i Mišela Fukoa kako bi ukazao na prednosti sveobuhvatnijih pristupa koji moć vide kao konstitutivnu snagu društvene stvarnosti. Kroz analizu njihovih koncepcija pokazujem da je moć stvaralački odnos snaga, neprestana i sveprisutna igra u srži svih društvenih praksi koja postoji samo kada se realizuje, odnosno ne može da se poseduje i čuva za kasniju upotrebu. Iako u radu naglašavam analitičke prednosti Fukoovog sveobuhvat- nijeg shvatanja moći u poređenju sa komunikativnim modelom Hane Arent, takođe tvrdim da Fukoov analitički okvir ostaje nedovršen. Konkretno, ukazujem na to da je za potpunije razumevanje tehnika i taktika moći, kao i uslova pod kojima dolazi do otpora i neprihvatanja moći, neophodno uključivanje teorija performansa. Takvo proširenje pomaže da se odgovori na ono što ostaje najslabija tačka Fukoove analitike moći: objašnjenje načina na koji otpor nastaje, kako se izvodi i kako narušava ili preoblikuje postojeće odnose moći.
Ključne reči: moć, politička moć, Arent, Fuko, produktivnost moći, performans, performativnost, moć/znanje, otpor
Apstrakt: U radu se analizira kampanja „Hudžum” (1920–1930) kao paradigmatican primer sovjetske „emancipacije” žena u južnim i jugoistočnim delovima sovjetske Centralne Azije, shvaćene istovremeno kao modernizatorski projekat i kao forma unutrašnjeg kolonijalizma. Polazeći od postkolonijalne feminističke kritike i metodološkog okvira intersekcionalnosti, rad pokazuje da se rodna potčinjenost muslimanki ne može izdvojiti iz složenih odnosa etničke hijerarhije, religije, klase i kulturne dominacije. Analizom primarnih izvora (partijskih odluka, zakonskih akata, propagandnih tekstova i memoara), kao i relevantne sekundarne literature, razotkrivaju se ambivalencije sovjetske politike: s jedne strane, formalno proširenje prava i stvaranje ženskih institucija (Ženotdel, klubovi, opismenjavanje), a s druge strane, nasilno „oslobađanje” tela (skidanje parandže) kao instrument sovjetizacije, destabilizacije lokalnih normi i slabljenja panislamskih identitetskih struktura. Poseban analitički fokus stavljen je na Mazelov koncept „surogatnog proletarijata”, kojim se objašnjava zašto su žene Istoka postale politička poluga u uslovima odsustva industrijskog proletarijata. Centralno istraživačko pitanje glasi šta je za žene sovjetske Centralne Azije značila sloboda i kolika je bila njena cena.
Apstrakt: U radu se razmatraju teorijske konceptualizacije savremenog turizma u okvirima putovanja i dokolice, u društvenim i humanističkim naukama. Kroz sistematičan prikaz tekstova iz oblasti proučavanja turizma, a koji se bave istorijskim razvojem turizma i različitim kategorijama putnika u zapadnom kontekstu, cilj je da se ukaže na teorijska ograničenja u razumevanjima turizma iz perspektive (zapadnih) turista. Ponudivši kritički osvrt na pristupe turizmu, autorka ističe značaj feminističke i marksističke perspektive, sa posebnim fokusom na problem odsustva perspektiva koje bi uklljučile sezonske migrantske radnike i radnice u turizmu kao značajne subjekte za teorijske konceptualizacije ovog fenomena. U zaključku rada istaknut je značaj razumevanja savremenog turizma kao kapitalistički organizovanog sistema, a kako bi se premostile polarizovane predstave o ovom fenomenu i kreirao prostor kojim je moguće proučavati turizam istovremeno: kroz društvene, kulturne, ekonomske i političke strukture, kao i kroz uloge i pozicije različitih aktera i akterki koji/e učestvuju u njegovoj proizvodnji i potrošnji.
Ključne reči: turizam, mobilnost, dokolica, putnici, turisti, sezonski migrantski radnici i radnice, turistički sistem
Apstrakt: Oslanjajući se na iskustvo autorki u predavanju feminističke teorije i kritike na svim nivoima studija (osnovnim, master i doktorskim akademskim studijama) i posvećenost praksi feminističke pedagogije u učionici/slušaonici, cilj ovog teksta jeste da pokaže prednosti, dostignuća, ali i izazove u podučavanju interdisciplinarnih predmeta iz feminističke teorije i da kritički ispita prisutnost feminističke teorije na Filološkom fakultetu i Fakultetu političkih nauka Univerziteta u Beogradu. Autorke analiziraju silabuse, dodatne materijale (prevedene i originalno objavljene na bhs jezicima), stavove studentkinja i studenata prema kursevima iz feminističke teorije na početku i na kraju semestra, studentske evaluacije i izazove koje nameću anti-rodni diskursi izvan i unutar sistema visokog obrazovanja, u cilju ispitivanja mogućnosti stvaranja feminističke učionice. Posebna pažnja je posvećena različitim načinima na koje je feministička teorija institucionalizovana na dva izabrana fakulteta Univerziteta u Beogradu i njihovoj međusobnoj saradnji.
Ključne reči: studije roda, feministička teorija, feministička kritika, feministička pedagogija, feministička učionica, aktivizam, kurikulumi
Apstrakt: U radu se porede dva feministička časopisa: Analize – Journal of Gender and Feminist Studies (2013–) i Genero: časopis za feminističku teoriju i studije kulture (2002–) u cilju istraživanja odnosa između feminističkih časopisa i njihovih institucionalnih okvira, pre svega nevladinih organizacija i univerziteta. Zatim, rad se bavi predstavljanjem dominantnih tematskih i problemskih sadržaja u ovim časopisima, kao i razmatranjem okolnosti koje su doprinele njihovom razlikovanju. U prvom delu rada skicirani su konteksti u kojima su se konstituisale feminističko-teorijske aktivnosti u Rumuniji i Srbiji. U drugom delu teksta predstavljaju se osnovne odlike Društva za feminističku analizu AnA (Societatea de Analize Feministe AnA), kao i oba perioda izlaženja časopisa Analize – Journal of Gender and Feminist Studies. Zatim, prikazuju se osnovne odlike Centra za ženske studije u Beogradu, uz kratak osvrt na osnovna obeležja časopisa Ženske studije: časopis za feminističku teoriju (1995–2002), a potom i odlike časopisa Genero: časopis za feminističku teoriju i studije kulture. Centralni deo rada čini problemska analiza sadržaja časopisa Analize – Journal of Gender and Feminist Studies i Genero: časopis za feminističku teoriju i studije kulture. U zaključku se ukazuje na povezanost promena u tematskim i uređivačkim politikama oba časopisa sa promenama u visokom obrazovanju i širem društvenom kontekstu.
Ključne reči: studije roda, feministička teorija, feministička kritika, feministička pedagogija, feministička učionica, aktivizam, kurikulumi
Apstrakt: U tekstu se kroz kritički pristup problemima rodnog jaza u podacima i nedovoljnog prisustva žena u tehnološkim zanimanjima razmatra kako veštačka inteligencija reprodukuje i proizvodi rodne nejednakosti. U analizama veštačke inteligencije iz rodne perspektive često se ističe da podacima koji su u pozadini mašinskog i dubinskog učenja nedostaju informacije o ženama, te da se zbog njihovog niskog učešća u razvoju i primeni veštačke inteligencije produbljuje rodni jaz na tržištu rada. Polazeći od pretpostavke da je tehnologija deo postojećih društvenih struktura i koncepata znanja, pokazuje se da bi prilikom proučavanja veštačke inteligencije kroz prizmu roda fokus trebalo pomeriti sa diverzifikacije podataka na razvijanje alternativnih modela sticanja i proizvodnje znanja. Pozivanjem na osnove feminističke epistemologije, a posebno feminističke standpoint teorije, ispituje se da li se iz algoritama, nastalih u okvirima univerzalnog znanja tradicionalne epistemologije i kapitalističkih odnosa, mogu eliminisati rodne i druge nejednakosti, ili je neophodno osmisliti potpuno novi kompjuterski jezik. Zatim se na temelju feminističkih teorija o radu zaključuje da se produbljivanje rodnog jaza na tržištu rada ne može svesti na neučešće žena u razvoju veštačke inteligencije, niti proučavati bez osvrta na problem nižeg statusa ženskog rada u kapitalističkom društvu.
Apstrakt: Rad ispituje način na koji su odabrani štampani mediji u Srbiji tokom 2024. godine izveštavali o slučajevima femicida, odnosno rodno zasnovanog ubistva žena. Primenom konkretno definisanih okvira identifikovanih u feminističkoj literaturi, rad za cilj ima da ustanovi kako izgleda i da li se izveštavanje četiri štampana medija – Danas, Blic, Kurir i Večernje novosti – razlikuje od okvira identifikovanih u odabranoj literaturi. Istraživanje je pokazalo da se način izveštavanja domaće štampe uglavnom uklapa u okvire koji su prepoznati i korišćeni – što ukazuje na globalni problem izveštavanja medija o ovoj temi – uz pojedine osobenosti uglavnom prepoznate u kontradiktornosti izveštavanja Blic-a.
Ključne reči: mediji, femicid, Srbija, nasilje prema ženama, senzacionalizam, tabloidi, teorija uokvirivanja, feministička teorija medija
