Telo folk pevačice: konstrukcija nacionalnih identiteta u Srbiji posle 2000. godine
Olga Dimitrijević
Apstrakt: U ovom tekstu, analiziram poziciju ženskog tela u prostoru srpskog show business-a, popularno nazvanog estrada. Estradu posmatram kao složen i kulturno specifičan fenomen, kao tržišno orijentisani društveni prostor koji reaguje na i u odnosu je sa procesima društvene, kulturne i ekonomske transformacije društva u savremenoj Srbiji. Telo folk pevačice je glavni “predstavnik” estrade. To telo se analizira u cilju istraživanja odnosa između estrade i srpskog nacionalizma, i načina na koji je estrada uključena u konstruisanje različitih nacionalnih identiteta u Srbiji uzimajući kao istorijski početak 2000. godinu i zvaničan krah ere Slobodana Miloševića. Da bih pokazala složenost ovih identiteta, istražujem ulogu tela folk pevačice u konstruisanju dva identiteta koji stoje u naizgled paradoksalnom odnosu: nacionalnog i gay identiteta. Na kraju, preko odnosa pevačica sa ženskom publikom, ispitujem granice moguće subverzivnosti estrade za dominantnu patrijarhalnu ideologiju.
Ključne reči:estrada, neofolk, žensko telo, tranzicija, nacionalizam, LGBT, melodrama, ženska publika
„Idealno loša“: politike rekonstrukcije identiteta turbo-folka u savremenoj Srbiji
Jelena Višnjić
Apstrakt: Turbo-folk kao dominantni muzički izraz savremenog srpskog društva predstavlja rezultat kulturne industrije, koji je s jedne strane determinisan nacionalnom i političkom ideologijom, a s druge sadrži elemente globalne popularne muzičke kulture. Prelamanje lokalnog i globalnog u polju žanra reflektovaće se i u procesu konstrukcije i reprezentacije ženskih identiteta, koji su adekvatni zahtevima društveno etabliranih i poželjnih slika rodnih uloga. Identitetska transformacija od rehabilitovane patrijarhalne matrice u hipererotizovanoj slici žene u funkciji objekta, preko oslobođene ženstvenosti koja prati kretanja na globalnoj ženskoj pop sceni, do subverzivnog i emancipatorskog potencijala njihovog delovanja, teče paralelno sa aktuelnim društveno-političkim kretanjima, od ratničke ideologije ranih devedesetih do pokušaja implementacije standarda Evropske unije u vrednosni i legislativni sistem na početku XXI veka.
Ključne reči: identitet, reprezentacija, turbo-folk, pevačica, Srbija
Roze kiborzi i /de/centrirane ideološke mašine: preobražaji muzičke kulture (turbo)folka
Iva Nenić
Apstrakt: Kao brojni drugi popularni žanrovi post-tradicionalne ere zasnovani na iscrpljivanju globalne simboličke razmene i potrošnje, turbo-folk se temelji na različitim strategijama pozajmice, kopiranja, citata i krađe, paralelno sa propisivanjem poželjnih formi rodnih (prvenstveno ženskih) identiteta. ’Turbo-folk’ je naziv za relativno kratku i visoko kritikovanu epizodu istrajavanja takozvane neofolk kulture, koja se preko svoje transmutacije u devedesetim godinama prošlog veka, pretočila u neizvesno i ideološki heterogeno ustrojstvo post/neofolka ili post/turbo-folka. Veza sa nacionalističkim projektom povratka „ratničkom“ patrijarhatu (shvaćena bilo kao režimski indukovana ili prožeta različitim društvenim dispozitivima) u više tumačenja predstavljena je kao zamajac turbo-folk žanra i supkulture; uloga ženskih izvođača, sledstveno tome, ogledala se u obnavljanju seksističkih stereotipa i ojačavanju ideje o muškom posedovanju ženskih tela (i glasova) kao lokusa ispoljavanja maskuline moći. No, šta se dešava kada se jedan lokalno markiran žanr, a čiji je početak bez sumnje bio obeležen ’uvezivanjem’ lokalne istorije i tada najaktuelnijih globalnih muzičkih tokova, ponovo postavi na sam prag transregionalne, a potom i globalne muzičke kulture? Nasuprot tezi da ’turbo-folk’ i dalje oprimeruje centripetalnu i rigidnu logiku nacionalističke ideologije upisane u muzičku praksu, u radu se ukazuje na one fenomene u kojima se, za razliku od prikrivanja ’konstruisane prirodnosti’ (seksa, roda, ženskog tela izjednačenog sa etničkim telom) prikazuju ’frankenštajnovski’, artificijelni spojevi telesnosti i tehnologije. Praćenjem različitih vremenskih i prostornih (globalnih) tačaka kretanja jedne pesme (u bolivudskoj, čalga i post/turbo-folk verziji) sagledava se kako popularna kultura u svojim različitim lokalnim izvedbama olabavljuje tvrde reprezentacijske učinke prikazivanja roda i rodnosti.
Umetnost pokreta u prostoru praznine: tehnologija i praksa virtuelnih karaktera
Nataša Teofilović
Apstrakt: U ovom radu autorka analizira svoj umetnički rad 1:1 koji je realizovan kao 3D ambijent. Kroz prostornu postavku i animaciju aktera, preispituje se percepcija virtuelnih bića, odnosno granice virtuelnog i realnog prostora. U drugom delu teksta, razmatra se tehnologija digitalnih karaktera kao interdisciplinarna oblast. Digitalni karakter definiše se kao kompjuterski generisan entitet koji glumi, odnosno prenosi posmatraču određenu ljudsku emociju. Sa druge strane, digitalni klonovi su za razliku od digitalnih karaktera virtuelne replike realnih ljudi. Pojava fotorealističnih virtuelnih karaktera u animaciji ponovo je aktuelizovala problem Uncanny Valley postavljen u robotici 70-ih godina prošlog veka. Uncanny Valley ukazuje na činjenicu da što su karakteri po izgledu i pokretima (animacijom) sličniji ljudima, stvara se veća odbojnost u percepciji posmatrača. Autorka smatra da se ovaj problem može izbeći stilizacijom karaktera ili pokušajem da se još vernije klonira čovek ili drugačijim načinom promišljanja, kao na primer kod Krisa Landreta (Chris Landreth), koji karakterizaciju zasniva na psihorealizmu, odnosno na metaforičkom izražavanju ljudske prirode.
Ključne reči: hibridna umetnost, kompjuterska animacija, 3D karakter animacija, tehnologija digitalnih karaktera, uncanny valley, digitalni klonovi, virtuelni ljudi
Diskurzivno konstruisanje „savremene žene”: analiza lingvističkih sredstava reprezentacije feminiteta u časopisima
Ana Petrov
Apstrakt: U ovom radu analizirani su mehanizmi diskurzivne reprezentacije ženskog identiteta u štampanim medijima. Na teorijskom nivou, polazište je bilo poststrukturalističko razumevanje roda kao performativne kategorije koja se konstruiše putem jezika. Performativnost roda prikazana je problematizovanjem tema i lingvističkih rešenja u časopisima Cosmopolitan, Lepota i zdravlje, Sensa, Lisa, Viva, Vita i X-Fitness. Cilj rada jeste da ukaže na postojanje konstrukcije divergentnih „tipova” savremenih žena koji čine ciljnu grupu datih časopisa, pri čemu se konstruisanje tipova sprovodi različitim diskursima korišćenim u određenom časopisu.
Apstrakt: U radu se ispituju mogućnosti i modeli integracije ginokritike u srednjoškolsko nastavno izučavanje književnog dela. Određuje se pozicija ginokritike u okviru književnoteorijskih sistema prisutnih u metodici nastave književnosti i mapiraju ishodišta ove metode u aktuelnim nastavnim sistemima (problemsko-stvaralačkom i integracijsko-korelacijskom). U radu se, takođe, oslanjajući se na (feminističke) teorije književne komunikacije, ukazuje na značaj prisustva većeg broja spisateljica u nastavnim programima s obzirom na postizanje ciljeva imanentnih nastavi književnosti.
Srpska književnost dvadesetog veka ili začarani krug patrijarhata
Milena Jakovljević
Apstrakt: Analizom reprezentativnih dela trojice, možda najvažnijih, autora različitih poetičkih paradigmi u srpskoj književnosti XX veka, Borisava Stankovića, Ive Andrića i Danila Kiša, iz perspektive feminističke teorije i teorije roda, u radu se ispituje odnos srpske književnosti prema patrijarhatu kao dominantnom kulturnom modelu. Posebno se istražuju tačke kontinuiteta i diskontinuiteta koje srpska književnost XX veka ostvaruje u odnosu na patrijarhalnu tradiciju srpskog društva i kulture. Akcenat je na analizi Kišovog centralnog dela Porodični cirkus s tačke gledišta teorije maskuliniteta. U istraživanju pozicije koju Kišova prozna trilogija zauzima u odnosu na patrijarhat, fokus je na novom sociološko-kulturološkom fenomenu tzv. krize maskuliniteta, izdvojenog u okviru teorije maskuliniteta.
Ključne reči: patrijarhat, ženski/muški identiteti u tekstu, teorija maskuliniteta, kriza maskuliniteta
Apstrakt: Ovaj rad ima za cilj da prikaže terminološki, istorijski i duhovni razvoj queer-a, koji je kroz podrivanje uvreženih kategorija ukazao na sveopštu nestabilnost subjektivne percepcije i na relativnost pitanja „Ko sam ja?“ Queer predstavlja pobunu protiv stabilnosti određenja i fiksiranosti identiteta. Fokusiranjem na neravnotežu između rodova, polova i želje, queer pokazuje nemogućnost kako ‘prirodne’ seksualnosti tako i ‘prirodnog’ roda. Ukratko, queer teorija dekonstruiše društveno prihvatljive prikaze seksualnosti i rodnih uloga, i dovodi u pitanje stabilnost identiteta uopšte izbegavajući upliv kategorija morala. Kroz predstavljanje nekih ključnih pojmova, kao što su seksualnost, nestabilnost diskursa, igra moći, performativnost, ovaj tekst pokazuje kako su se konstituisali pojam queer i queer teorija.
Ključne reči:queer, queer teorija, seksualnost, performativnost, dekonstrukcija
